Lưu Quang Vũ vẫn đang sống trong đời.

Kịch Lưu Quang Vũ quyến rũ còn bởi tính hài hước mà sâu sắc trong lời thoại và cảnh huống như trong vở “Ông không phải là bố tôi”, nhân vật chính trị viên Hỏa (NSƯT Công Lý) về già, vừa hát xẩm vừa vót tăm tại nhà, nói với ông Trạch (Lại Văn Ủng, Phú Thăng đóng): “Cả đời toàn ăn to nói lớn, không làm được gì hữu ích, già rồi mới vót được que tăm” hay: “Răng yếu, rụng rồi, vót tăm cho thằng khác nó xỉa”

Lúc Lưu Quang Vũ phát sáng tài năng cũng là thời hoàng kim của SKVN, thời người ta mê phim, kịch hơn hiện nay bội lần, dù quay quắt từng bữa vì cơm áo.

Xem và cười và khóc, những lời bình luận khoái trá, khoan khoái. Mười năm viết kịch, mười năm bùng phát thăng hoa một tài năng xuất chúng, cũng là mười năm rút cuộc của đời Lưu Quang Vũ, ông đã sáng tác 53 vở ngắn dài - sức viết khủng khiếp, chưa kể thơ, truyện, bài báo.

Dù thế nào, Lưu Quang Vũ, bằng tài năng lỗi lạc và sự tận hiến vẫn sống tuổi 40 bạt mạng.

Nếu vẫn là liên hoan này bán vé, chỉ 200. Không thể thế. Sự mẫn cảm cộng độ bén nhạy của nghệ sĩ mẫn tuệ, kiêu dũng, luôn khát vọng từng lớp bớt ngang trái, khổ đau, nghịch cảnh, hướng tới công bằng, lẽ phải, dồn vào ngòi bút cương trực và dào dạt thương tình. Khán giả Sài Gòn vốn ngưỡng mộ cải lương, chưa “nếm mùi” kịch Bắc, không niềm nở từ đầu. Cho thấy giá trị tác phẩm có độ bền đến bữa nay, bởi tác giả đã nhạy cảm thời cục mà sáng tác có tính dự báo.

Dù phê phán, tố giác mạnh mẽ, chống chọi quyết liệt thói xấu của từng lớp, Lưu Quang Vũ kịch tác gia tâm hồn nhà thơ, vẫn chứa chất lãng mạn, tình cảm hướng nhân vật và diễn tiến kịch đến chấm dứt có hậu, đích đáng, hướng của lương tâm và lẽ phải, của niềm tin và chính nghĩa, của trả giá đích đáng, dù chính diện hay phản diện.

Rạp hát Kịch Hà Nội, một thương hiệu danh giá hàng đầu của nghệ thuật biểu diễn Thủ đô, có lịch sử gắn với một tác giả, có vai trò lịch sử bởi những đóng góp lớn cho sàn diễn, lại duyên mệnh khi là nơi khai mạc, bế mạc Liên hoan các vở diễn của Lưu Quang Vũ, nơi diễn vở đầu tiên “Ông không phải bố tôi” (đạo diễn: NGƯT Phan Trọng Thành) tối 9-9 và vở chót “Trái tim trong trắng” (đạo diễn: NSND Hoàng Dũng) sáng 15-9.

Những tràng pháo tay giòn giã nhiều lần trong lúc vở đang diễn, vỗ tay đã đời của khán giả hôm nay xem kịch Lưu Quang Vũ, không chỉ vì ông, nói trúng, nói đúng, mà do ông đã nói hộ nhiều mệnh con người, nhiều thế cục. Hai hí viện dựng nhiều, thành công kịch Lưu Quang Vũ là: Kịch Hà Nội và tuổi xanh gần 30 năm trước đã làm nên hiện tượng: liên tục sốt, cháy vé.

Vì có những cái sai không bao giờ sửa được”. Rạp chật cứng mà tịnh vô không ai bỏ về. “Chẳng thể chắp vá gượng ép” hoặc: “Thể xác đã quen những thói quen xấu, hồn cũng không chế ngự được”, về sự sửa sai của Đế Thích, cho hồn Trương Ba nhập vào xác anh hàng thịt, Ngọc Hoàng cũng để tội “treo”, vì theo Đế Thích: “Trị tội hết tiên thì lấy ai cho quần chúng họ thờ?”.

Và càng ao ước có một “yếu nhân” cứu vãn tình trạng bế tắc giảm sút sức hút và công chúng bây giờ người có tài và tầm vóc Lưu Quang Vũ. Tự do không? kiên cố không. Sự thực Lưu Quang Vũ đã tắt thở vẫn đang sống trong đời. 000 đồng/vé thôi, liệu đông như vào rạp bằng giấy mời và.

Ở tuổi 40, phán đoán ngự trị”. Vi Thùy Linh. Liên hoan các vở diễn của tác giả Lưu Quang Vũ (từ ngày 6 đến ngày 13-9) đã kết thúc mà dư âm còn vang đọng trong lòng những người làm nghề, giới mộ điệu sân khấu Thủ đô. Thiếu tác giả anh tài, nhiệt huyết với đề tài hiện đại, hay lắm loại hình tiêu khiển làm thuê chúng bão hòa? Mọi giả định đều đúng hoặc có thể, và chỉ thực tại trả lời kết quả rõ ràng nhất.

Hẳn trong tâm khảm số đông người tình sân khấu, thầm ước “giá như như giờ đây sàn diễn thẳng tuột có cảnh tượng này. Thập niên 80 thế kỷ trước, kịch Hà Nội Nam tiến.

NSƯT Lê Chức, cũng ngồi bệt trên thùng carton Lavie để xem kịch ở… cánh gà. Lưu Quang Vũ là nhà thơ bẩm chất, nên chi, kịch của ông vững về chất văn chương. Tối 13-9, vở “Hồn Trương Ba da hàng thịt” của rạp hát Kịch Việt Nam diễn. Vì còn những ngọn lửa ham vẫn âm ỉ, dai sức cháy. Theo tôi, không phải là tính thời sự, mà là những vấn đề về con người, gia đình, từng lớp được quan sát, đúc kết và tái hiện qua nhân vật, xung đột kịch và lời thoại, vẫn đúng đến hôm nay” - NSND Hoàng Dũng nhận định.

Suốt một tuần liên hoan, bàn thờ Lưu Quang Vũ luôn rét mướt. Hai tầng rạp hơn 600 ghế, đã chật kín 40 phút trước lúc mở đầu. Đây là hai vở của Nhà hát dựng gần đây, với ê-kíp sáng tạo, dàn diễn viên hoàn toàn khác trước.

Không phải ai thông minh cũng biết hí hước, nhưng người biết khôi hài kiên cố sáng ý. Mẫn cảm, dự báo tầng lớp trong kịch Lưu Quang Vũ đa tầng cho nhiều nghề nghiệp, lứa tuổi. Kịch Lưu Quang Vũ không kén vùng, người xem, nó hấp dẫn các từng lớp công chúng, dù tuổi tác, tính cách, nghề, xuất thần, địa vị khác nhau.

Bởi kịch bản Lưu Quang Vũ không chỉ đạt độ chuẩn của kịch kinh điển, mà còn có tính tổng kết, đại quát, dự báo thời cục. Tai nạn nghiệt ngã cướp đi Lưu Quang Vũ lúc tuổi 40 sung sức sáng tạo. NSND Hoàng Dũng nghĩ ra việc cần lập bàn thờ hoài tưởng Lưu Quang Vũ. Cả sàn diễn và điện ảnh Việt Nam lúc này đều giảm sút khán giả.

Lưu Quang Vũ là nhân chứng, yếu nhân góp phần làm nên thời vàng son của sàn diễn Việt Nam thế kỷ XX, không biết khi nào tái lặp? Ông “suy đoán” được gì lúc này, giữa Thu 2013? sàn diễn, xã hội cần có Lưu Quang Vũ sao! Đến bao giờ có được một tác giả tầm vóc như ông? Chẳng ai biết được. “Báo chí và nhiều người vẫn nói, kịch Lưu Quang Vũ đến hôm nay vẫn còn tính thời sự, chưa đầy đủ.

Có nhiều nguyên do, cơ bản nhất là thiếu kịch bản tính lượng. Họ chờ và cần một tác động đột khởi, một luồng gió quyền năng để khởi bùng lên.

Chen chúc xem kịch, rất đông là diễn viên các đoàn - một cảnh hiếm có. Những năm ấy, kịch Lưu Quang Vũ nuôi sống mấy chục đoàn từ Bắc vào Nam, hàng trăm nghệ sĩ trưởng thành nghề, làm nên sự nghiệp bằng các vai trong vở của ông.

Đều có. Liên hoan vừa qua cho thấy Lưu Quang Vũ vẫn trở lại, đẹp đẽ, mạnh mẽ, cho những đồng nghiệp, bạn bè, các lứa nghệ sĩ sân khấu và hàng vạn khán giả bao hy vọng. Các rạp hát, các đoàn tham gia liên hoan vừa qua, cũng là cách tự tìm “luồng gió” ấy. Còn một lý do nữa: được thưởng thức miễn phí. Ai lạc quan dấy lên hy vọng: có thể sàn diễn lại hồi sinh? Nhưng, sàn diễn đã chết đâu? Chưa bao giờ chết.

Còn ở “Hồn Trương Ba da hàng thịt” lại có những câu: “Cấp trên sai, lấy cái sai này sửa cái sai khác. Hy vọng vào nghệ thuật sân khấu lấy lại vị thế của mình, hy vọng vào những thông điệp mà tác giả gửi gắm sẽ toại thành, hy vọng sân khấu và tầng lớp sẽ có những đổi thay tích cực, bổ trợ để phát triển lành mạnh: sôi động và nhân văn.

Ông cùng NGƯT Phan Trọng Thành (ĐD vở Ông không phải bố tôi) xuống khu A nghĩa trang Văn Điển thắp hương cho tác giả. Ái mộ, cuồng say, tò mò và “hiệu ứng đám đông”. Xem rồi xem lại, biết cốt truyện rồi vẫn thú vị theo dõi vì mỗi Nhà hát, mỗi đạo diễn có cách xử lý khác nhau. Người ta nhớ lại không khí sôi động của Hà Nội thập niên 80 thế kỷ 20. “Quá đúng”, “giờ cũng có khác gì đâu”.

Tennyson có câu: “Ở tuổi 20 tinh thần ngự trị, ở tuổi 30 ý chí ngự trị. Hiện tại, khi một phần không nhỏ giới sàn diễn, nghệ sĩ gắn bó lâu năm, có danh tiếng tên tuổi cũng tỏ ra nản, bi quan về thực trạng sân khấu nước nhà lúc này, thì Lưu Quang Vũ trở lại! Lưu Quang Vũ đã trở lại, vẫn suýt, ấn tượng, day dứt, cộng hưởng bằng mãnh lực chẳng thể từ chối. Ai dám khẳng định đã xem hết tất cả các vở của Lưu Quang Vũ? Không ai! nườm nượp chen chúc đến rạp, xem kịch Lưu Quang Vũ, có thể là người đã xem nay xem lại, một số nghe tên vở nhưng chưa thưởng thức và một phần chưa hề xem mà bị cuốn vào sóng từ trường của một huyền thoại.

Tôi đến Nhà hát kịch Hà Nội thấy ông đang cùng các đồng nghiệp trẻ soạn bàn độc Lưu Quang Vũ, ảnh đen trắng tác giả mặc áo pull quần bò đang đứng nghiêng.

Họ diễn mấy tháng trời, nhiều ngày diễn 3 suất, tại hí viện thị thành và các tỉnh phía Nam.

Nhưng bằng “Tôi và chúng ta” (1985) thành công lớn ở Hội diễn sân khấu kịch chuyên nghiệp tổ chức tại TP Hồ Chí Minh, bộ ba Trần Vân - Hoàng Dũng - Hoàng Cúc đã chinh phục công chúng phương Nam.

Mọi ghế gấp, ghế gỗ huy động không nhằm nhè gì, khán giả ngồi kín lối đi. Nhiều đồng nghiệp, khán giả nhớ ông, không ít người rơi lệ.