Màu sắc “Văn hóa già làng”.

Trái tim có những lý lẽ riêng của nó

Ở trong họ đã hình thành, đã âm ỉ nuôi cả một cuộc chiến tranh. Nguyên tắc của sự thỏa hiệp là nhịn nhường và trọng lẫn nhau. Không thể bỏ mặc con cái tự quyết định ái tình và hôn nhân, nhưng sự can thiệp thô bạo vào lĩnh vực vô cùng mẫn cảm này chỉ đem lại phản ứng thụ động, thậm chí sẽ gieo mầm họa vào trong trái tim người con dâu hoặc con rể của mình.

Không thể tuyệt đối hóa quyền lực của “già làng” mà chỉ có thể thỏa hiệp trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau. Tuy nhiên, việc mất đi một quyền tối thượng không đồng thời làm nảy sinh xung đột. Nhưng cũng nên, cả hai bên đều cần phải điều chỉnh. Cứ thế, ông dựng nên xung quanh các con của mình những vòng kim cô khó có thể gỡ, nếu họ không muốn tạo ra những xung đột thế hệ.

Thảm kịch của gia đình bạn tôi  Tôi chơi thân với một người bạn tuổi đã thất tuần, nhưng khác tôi – còn yêu và thích được yêu, còn ông thì không còn yêu ai nữa ngoài những đứa con gái của mình.

TS HOÀNG BÌNH  Theo SGTT. Văn hóa nhân loại nói chung và văn hóa Việt Nam nói riêng có một nét đẹp: kính trọng người già, thậm chí có thể nâng vấn đề này lên thành cả một lý thuyết xã hội học, đạo đức học: “văn hóa già làng”. Đó là cái van an toàn để tránh xung đột thế hệ. Ngay cả tình yêu – dù là tươi mới như mùa xuân, nhưng mỗi lứa tuổi đều có sự khổ đau riêng của nó.

Không ai cấm người già yêu và được yêu, nhưng không thể buộc họ phải yêu theo cách của lớp trẻ và ngược lại, không thể buộc lớp trẻ yêu theo cách người già. Thay cho quan hệ “ra lệnh – thi hành” thì nay phải là một quan hệ khác: thỏa hiệp. Mong những cơ sở hình thành văn hóa đó cũng là để tự điều chỉnh trong bối cảnh chúng ta đã và đang phát triển một nền kinh tế mở, với vô kể các nhịp cho phép con cái sớm có thể tự lập về kinh tế.

Đó chính là cuộc xung đột thế hệ ở dạng ngầm, cuộc chiến tranh lạnh… Có một dạng xung đột đời khác, dữ dội hơn, thảm khốc và chua xót hơn vì nó bùng nổ công khai bởi không đạt được sự thỏa hiệp.

Tình yêu không tuổi nhưng cách yêu thì có  “Văn hóa già làng” về đại thể, đưa người cao tuổi vào vị trí cao nhất trong thang bậc giá trị của tế bào tầng lớp – gia đình.

Các con của ông đều thành đạt, có việc làm và thu nhập cao, ổn định. Dù đã không còn quyền lực kinh tế – một trong ba cơ sở của “quyền tối thượng” tạo nên “văn hóa già làng”, ông không hề tỏ ra là “biết” để phải tự điều chỉnh. Đã có quá nhiều bi kịch gia đình với những sự xung đột thế hệ xoay quanh cái chủ đề muôn đời này.

Lúc đó, hết cả đạo lý, lòng hiếu thảo, sự xót thương và quyền lực của kẻ sinh thành. Không có lý gì thế hệ già lại cứ bắt đời trẻ phải sống theo cách của mình. Nhân danh tình cha con và kinh nghiệm, vốn sống và những suy nghĩ thuộc đời của mình, ông rứa phủ ái tình của ông lên các con, nhưng đó là một thứ tình hà khắc và đầy ngộ nhận.

Về đại thể, người già thường nhìn lại phía sau, còn người trẻ thì nhìn về phía trước. Từ đây, mỗi bên đều có những quyền nhất thiết trong việc tìm chọn các phương thức tồn tại của mình. Một ngày nào đó, có thể các con ông sẽ trút lên nấm mồ cha mình nỗi oán cừu. Đó là khi giới hạn của sự thầm lặng chịu đựng đã hết. Lúc thì ông đánh giá, cái thằng kia nó chỉ yêu cái ví của con thôi.

Cơ sở của văn hóa này chính yếu dựa vào những điều kiện sau: kinh nghiệm sống, sự từng trải, sự hiểu đời – gọi chung là văn hóa sống; công lao sinh thành và nuôi dạy con cái; quyền lực kinh tế.

Khi các quyền lực kinh tế không còn nữa, khi con cái không còn phụ thuộc vào bác mẹ về mặt kinh tế thì cũng có nghĩa “quyền tối thượng” của bác mẹ đã không còn đầy đủ nữa. Hy vọng rằng, khi các quyền lực kinh tế đã hết thì nó sẽ không đồng thời mở ra nguy cơ của sự xung đột thế hệ – như đã và đang xảy ra khá phổ quát ở những nước đang phát triển.

Vì ông mà họ đã trở nên những “bà cô” hiu quạnh trơ trọi giữa dòng đời hừng hực nhựa sống. Với những ngóng theo kiểu “ở nhà nhất mẹ nhì con”, ông nghi ngờ cả thảy các chàng trai đến với các con ông.

Nếu những thỏa hiệp đó được cả hai phía ưng ý, được kéo dài cho đến lúc chết thì đó là hạnh phúc viên mãn, nhưng khi những thỏa hiệp này không còn có thể duy trì, dung hợp được nữa thì sẽ là bắt đầu của một sự khủng khiếp: xung đột đời.

Tình cha nghĩa mẹ và con cái là một thứ tình cảm máu thịt lẻ không dễ gì xóa bỏ dù các quan hệ kinh tế đã hết. VN. Năm tháng qua đi, những bông hoa héo tàn, các con ông nay đã ngoại tam tứ tuần, nhưng ông cứ tin rằng họ vẫn còn mơn mởn… Ông cho rằng mình đã đúng, mình thương yêu con, nhưng ông đâu biết nỗi đau của các con.

Đồng cảm mới có thể “đồng đường”  Vì những điều kiện kinh tế và tập quán văn hóa truyền thống do lịch sử để lại ở Việt Nam hiện nay, khi mà các thế hệ vẫn sống chung dưới một mái nhà, nguy cơ xung đột thế hệ chủ yếu chỉ xoay quanh lĩnh vực tình yêu hôn nhân. “Văn hóa già làng” vẫn có sức sống tiềm tàng của nó trong văn hóa truyền thống, trong trái tim mỗi người. Ông gán cho các con những danh vị tôn quý dù những gán ghép đó không hề dựa trên cơ sở có thể lượng hóa: số đo thẩm mỹ, trình độ học thức, chức vụ, nghề, tài sản của các con mình.

Khi trong quan hệ gia đình thiếu hụt một trong những cơ sở này, vị trí “già làng” sẽ không còn là tối cao, lúc đó đòi hỏi phải có sự điều chỉnh, xử sự hợp đạo đức, từ đó hình thành những mối giao tiếp thế hệ dựa trên những thỏa hiệp. Lúc thì ông bảo: nó chỉ yêu cái chức vụ của con.